Esther Teunissen-Schoemaker (47) werd geboren boven de winkel die door haar ouders werd opgericht en die nu haar levenswerk is. Inmiddels werkt haar dochter er soms ook. Bij het vertrouwde gezicht achter de toonbank van Primera Elst en Zetten hoort een minder bekend verhaal over pesten, verlies, diefstallen en zorgen over een naderend rookverbod. Toch houdt ze de moed erin: ‘Ik blijf open tot het einde der tijden.’

‘Meisje, ik heb je hier nog zien kruipen in je luier’.

Om de haverklap krijgt Teunissen-Schoemaker dát terug van klanten. ‘Oud-Elst’ heeft haar zien opgroeien, stiekem snoepjes zien pakken. Nu staat ze zelf achter de toonbank.

Boven de winkel in hartje Elst – destijds Tabak- en lectuurshop Teun Schoemaker, naar haar vader – werd ze geboren. Ze groeide ermee op, ook toen het Primera werd. Na haar mavo stopt ze met school, een vervolgopleiding ziet ze niet zitten. „Ik was 15, jarenlang gepest en durfde gewoon niet meer. Dus kwam ik thuis te zitten.”

Dat op de bank hangen duurde maar liefst twee dagen. „Toen zeiden mijn ouders: als je niets te doen hebt, kun je net zo goed in de winkel helpen.” Zo geschiedde. „Eerst nog zenuwachtig: als ik de pestkoppen zag, wilde ik me verstoppen. Tot ik al snel niet meer bang was. Het werk maakte me zelfverzekerd.”

Weer ‘naar huis’
Tot haar 21ste blijft ze ‘hangen’. Dan vraagt haar moeder: ‘wil je de zaak overnemen?’ Ze wíl wel, maar nog niet. „Ik wilde eerst wat anders. Om tunnelvisie te voorkomen.”

Bij de gemeente, een zeefdrukkerij, snoepfabriek Look-o-Look in Andelst: vijftien jaar lang gaat ze lang allerlei banen aan. Tot ze bij die laatste werkgever gebeld wordt door haar moeder. „Met: áls je de zaak wil overnemen, wordt het nu onderhand tijd.”

„Na dat telefoontje stapte ik naar mijn baas en zei ik: ‘ik ga.’ Hij zei: ‘is goed, waarnaartoe?’. Ik: ‘nee, ik gá. Ik neem ontslag’. Ik werkte daar met veel plezier, maar wilde nu weer naar huis.”

Respect voor moeder
Naar huis, oftewel: terug naar de winkel die haar ouders oprichtten, en haar moeder Rika sinds de scheiding van haar vader in 1998 alleen runde. Met inmiddels Anton – Esthers ‘bonusvader’ – aan haar zijde, die zelf óók een Primera in Deventer startte.

„Mijn moeder runde de winkel in haar eentje, jarenlang. En dat terwijl ze introvert was, best verlegen zelfs. Maar vergis je niet: ze groeide op in een groot gezin in Groningen, met een moeder die er alleen voor stond. Het moet zwaar zijn geweest voor haar. Als ik dan zie hoe ver ze het geschopt heeft: alle respect voor.”

Moeder en dochter gaan samen het bedrijf in. Soms best pittig, erkent Teunissen-Schoemaker. „Ik ben veel uitbundiger. Dus soms was het ‘twee kapiteins op één schip’. Maar we losten dat op door in de pauzes gewoon koffie te drinken en te kletsen over mijn dochter. Die trouwens óók boven het pand van de Primera in Elst geboren is. En als kind ‘s ochtends verstoppertje en tikkertje speelde met mij, medewerkers en klanten.”

Moeite met verlies
Inmiddels runt ze de zaak alleen. Nadat ze in 2019 ook een filiaal in Zetten opende – en kort nadat moeder Rika en Anton in 2022 met pensioen gingen – werd Rika ziek. Longkanker. „Binnen één maand na de diagnose was ze er niet meer.”

De dag na de uitvaart kwamen de kerstkaarten in Zetten binnen, klaar voor de rekken. „Toen stond ik ‘s avonds laat nog in de winkel. Omdat ik mijn moeder hoorde: life goes on, het is wat het is, de kaarten moeten er morgen wel staan.”

Diefstal
Eén van de zaken waar ze haar moeder over had willen spreken zijn de recente winkeldiefstallen, voornamelijk in Zetten. „Aan de lopende band – elke twee weken – is het weer raak.”

Vorige week nog liep een man in vijf minuten tijd twee keer de winkel in om cartridges te stelen. „Afschuwelijk. Ik heb de beelden op social media gezet en heb er lak aan of dat mag of niet. Attente dorpsbewoners kwamen met een naam en adres, dat gaf ik door aan de politie. Maar ik was er twee volle dagen kapot van, zat thuis te janken op de bank.”

Het ergste vindt ze het gebrek aan respect. „We doen hier met ons hele team van negen fantastische vrouwen zó ons best. En dan komt er iemand die zelf geen zin heeft om te werken míjn spullen pakken? Dat irriteert me echt mateloos.”

Spannende toekomst
Daarnaast is de winkel geen vetpot en is het vaak afwegen wat de marges zijn. „We hebben álle losse happen – de cadeaukaarten, het postpunt, de kantoorartikelen – nodig om één taart van te maken. Ik zorg dat ik nooit teveel voorraad heb, een tip van mijn moeder. Zodat ik het financieel kan bolwerken.”

In de toekomst gaat het nog spannender zijn. Tabak mag vanaf 2032 niet meer in de winkel verkocht worden, Nederland werkt toe naar een rookvrije toekomst in 2040. Wat gaat daarvan de impact zijn? Voor de ondernemer is dat dubbel.

„Enerzijds ben ik er blij om. Mijn moeder is gestorven aan longkanker: komt dat omdat ze zo lang rookte? Ik ben ook blij dat mijn eigen dochter niet rookt. Anderzijds: dit product is onze grootste inkomstenbron en zorgt dat mijn medewerkers en ik kunnen eten. Ik weet niet wat er gebeurt als dat wegvalt.”

Ze overweegt nog of ze de winkels in de toekomst kan splitsen, met een muur ertussen en een tweede, aparte deur, zodat de verkoop van tabak losgekoppeld kan worden. „Als dat toegestaan is, biedt dat kansen. Een tabakswinkel, zoals vroeger.”

Schouders eronder
Heeft de Primera dan nog bestaansrecht? Ze denkt én hoopt van wel. Het werkplezier werd er in ieder geval niet minder op, ondanks tegenslagen. „Schouders eronder. Ook al weet je niet wat de toekomst brengt. Zo deed mijn moeder dat ook.”

Inmiddels werkt haar eigen dochter van 20, Kayleigh, óók geregeld in de zaak in Elst. „Daar ben ik trots op. Sowieso ben ik trots, ook op mezelf. Hoe leuk is het: ik maak elke dag met zo’n 200 tot 300 vaak hele lieve mensen een vluchtig praatje.”

Wat Teunissen-Schoemaker betreft, blijft ze gewoon open ‘tot het einde der tijden’. De Primera is en blijft haar ding. „Als hier ‘s ochtends vroeg de eerste klant voor de winkel staat, heb ik áltijd zin om de deur weer open te gooien.”