Grenspark Kempen~Broek mag zich sinds 5 juli officieel een UNESCO Biosfeergebied noemen. Een enorme mijlpaal voor de afwisselende streek rondom gemeenten Cranendonck, Weert en Nederweert. Hoe heeft de natuur zich hier zich op zo’n korte termijn zó snel kunnen ontwikkelen? Bram Houben uit Thorn, ecoloog bij ARK Rewilding Nederland, vertelt. ,,Niet tegenover elkaar staan, maar openbreken wat verwachtingen en behoeften zijn.”

Als klein jongetje had Bram Houben (43) uit Thorn er nog niet van durven dromen. Dat hij later voorvechter van natuurontwikkeling zou zijn, nota bene in het gebied waar hij zelf opgroeide. 

,,Maar als ik met terugwerkende kracht kijk, had het zo moeten zijn. Ik deed niets liever dan in de broekbossen spelen”, blikt Houben terug.  

Geboortegrond
Toen Houben in 2007 net afgestudeerd was als ecoloog aan Wageningen Universiteit, zwierf hij allereerst de halve wereld over. Hij onderzocht ‘een hoop beesten’ – van poema’s in de Rocky Mountains tot en met beren en wolven in Zweden. 

Inmiddels is hij al wat jaren terug op zijn Limburgse geboortegrond. En zou hij niet anders meer willen. ,,Dit gebied heeft alles”, zegt hij over Grenspark Kempen~Broek, waar hij nu voor natuurorganisatie ARK Rewilding Nederland werkt. 

,,Elke kilometer stap je een compleet ander landschap binnen. Het ene moment sta je nog in een zompig moeras en vijf minuten later in een dichtbegroeid dennenbos. Om vervolgens ineens weer uit te kijken over een stuifzandheide. Dat is ongekend.”

,,We gingen de boer op”, aldus Houben. ,,Van deur tot deur. Niet met de insteek: we komen jullie uitkopen. Maar met de open vraag: wat willen jullie eigenlijk?” Wat bleek: veel boeren in de omgeving waren bereid om nattere, laaggelegen gronden te ruilen voor huiskavels, die ARK en de provincie inmiddels in handen hadden. ,,Win-win.”

‘Korte lijntjes’ waren doorslaggevend, stelt Houben nu. ,,Weten wat er speelt. Niet tegenover elkaar staan, maar openbreken wat verwachtingen en behoeften zijn. Zo was er bijvoorbeeld een boer die wilde stoppen met zijn bedrijf, maar zijn boerderij niet kwijt wou. Met hem hebben we de afspraak gemaakt dat hij er voor de rest van zijn leven mag wonen.”

Rewilding
Het werpt zijn vruchten af: in slechts zeven jaar tijd kopen de betrokken partijen maar liefst 525 hectare grond aan. ,,Binnen Nederlandse maatstaven uitzonderlijk veel.”

Op de verworven percelen introduceert ARK wilde runderen en paarden. ,,Grote grazers geven de natuurontwikkeling direct een boost, met een duur woord ook wel rewilding genoemd. Als ik het vrij vertalen moet: de natuur haar eigen gang laten gaan.” 

,,Je moet het zo zien”, vervolgt hij. ,,De manier waarop een exmoor pony graast of een tauros kuilen maakt, creëert plekjes voor insecten. Daar komt vervolgens een breed scala aan vogelsoorten op af. En daarop weer roofdieren. Dat versterkt de hele cirkel.”

Binnen enkele jaren verschijnt dan ook al een eerste broedgeval van de oehoe. ,,En ook raven, zwarte wouwels en kraanvogels zijn inmiddels vaste bezoekers.”

UNESCO
Bovendien is het gebied letterlijk grensoverschrijdend. ,,Dit gebied loopt door tot en met Maaseik en Bocholt in België. We zitten voortdurend om de tafel met ons buurland.”

Een vruchtbare samenwerking: onlangs werd het gebied erkend als UNESCO Biosfeergebied. ,,Onze Belgische partners hebben daar behoorlijk aan getrokken”, geeft Houben aan. ,,Zo’n status krijg je niet zomaar.”

Wat de impact is van de UNESCO status? ,,Het gebied is nog precies even mooi als daarvoor”, stelt Houben nuchter. ,,Al betekent het dus wel dat we nu internationaal op de kaart staan. En dat is – als je het bezinken laat – héél bijzonder.”

Boomkikkers
Niet zonder reden verwierf het gebied deze titel. ,,In slechts 15 jaar tijd groeide het uit tot een van de meest vlinder- en libellenrijke gebieden van Nederland. Je komt hier tijdens een dag struinen geheid bijzondere soorten als de Grote Keizerlibelle of Grote Weerschijnvlinder tegen.”

Dan zijn er nog de boomkikkers: felgroene beestjes die in Nederland zo goed als uitgestorven waren. ,,Noem het hier inmiddels gerust een boomkikker-hotspot. Ze doken hier vanzelf weer op: een serieuze indicatie van hoe goed het hier gaat.”

Ook grotere dieren als boommarters, reeën, edelherten en wilde zwijnen melden zich om de haverklap. ,,Graag loop ik hier vroeg in de ochtend of nog even in de avond”, aldus Houben. ,,Soms met één van mijn dochters op mijn schouders. Dan zien we altijd wel een reetje of beverdam.” 

Houbens toekomstwens? ,,Er zijn nog sleutelpercelen die we graag zouden toevoegen”, stelt hij. ,,Hopelijk kunnen we dit gebied verder op waarde schatten. Natuurlijk net als eerder sámen met belangenpartijen als agrariërs, natuurclubs, gemeentes en provincies.”

En, is hij van mening: ,,De laatste rasters mogen dan ook wel weg. Wij als mensen kiezen voor prikkeldraad en grenspalen. Maar de natuur doet niet aan hekken. En houdt niet op bij een grens. Als íets kenmerkend is voor Kempen~Broek, is dat het wel!”